70 năm thảm sát Katyń
flickr:4071043324

Bến Việt (05.04.2010) Tin thế giới - 70 năm kể từ khi phát súng đầu tiên bắn vào tù binh, trí thức Ba Lan, Katyń vẫn tiếp tục là cuộc thảm sát gây bức bối đau lòng và chịu nhiều giằng co.

Một ngày đầu tháng Tư năm 1940, phát súng đầu tiên đã nổ bắt đầu cuộc thảm sát hàng loạt 22 ngàn sĩ quan Ba Lan do NKWD của Nga Sô thực hiện tại rừng Katyń, theo lệnh của Stalin và 7 thành viên Bộ chính trị Đảng cộng sản Nga. Các sĩ quan bị giết trong tư thế bị trói chặt và bị bắn vào sọ từ súng ngắn, bị chôn trong những ngôi mộ tập thể khổng lồ giữa rừng sâu.

Sau khi Nga đổ quân vào Ba Lan nhân Chiến tranh Thế giới II bùng nổ tháng 9 năm 1939, Ba Lan không nằm trong tình trạng chiến tranh với Nga nhưng các sĩ quan của Ba Lan đã bị bắt giữ như những tù binh.

Chiến dịch thủ tiêu toàn bộ 22 ngàn sĩ quan được cho rằng có động cơ triệt hạ trí thức, tầng lớp trụ cột của Ba Lan thời bấy giờ.

Một sự tình cờ khiến các ngôi mộ tập thể được tù nhân lao động khổ sai của Ba Lan phát hiện năm 1942. Bộ máy cầm quyền của Đức quốc Xã khi đó tận dụng phát hiện này trong công tác tuyên truyền bêu riếu Nga khi chiến tranh chưa kết thúc.

Thế Chiến II kết thúc, Nga Sô thắng Phát-xít Đức và đô hộ Ba Lan bằng thể chế cộng sản, Ba Lan hiện diện trên bản đồ thế giới với tên gọi "Cộng Hòa Nhân Dân Ba Lan".

Kể từ đó, Nga Sô đổ lỗi cho Phát-xít Đức là chủ nhân của cuộc thảm sát khiến mọi thông tin, bằng chứng về cuộc thảm sát bị làm mạo, giấu kín, tăng phần đau khổ cho gia đình các nạn nhân.

Chỉ tới khi người dân Ba Lan thành công trong công cuộc đòi chuyển đổi thể chế vào năm 1989, người ta mới được tự do tưởng nhớ nạn nhân Katyń. Trước đó, nhà nước Ba Lan cộng sản không cho phép người dân được nói tới tội ác Katyń với tác giả là bộ máy an ninh mật vụ NKWD của Nga. Gia đình nạn nhân Katyń tiếp tục bị trù dập, có người bị thủ tiêu bởi dám tưởng nhớ tới ngày mất và hoàn cảnh ngày mất thân nhân mình.

Với những người cầm đầu nước Nga hiện đại là Jelcyn và Putin thì Katyń là đề tài gây bối rối và đầy mâu thuẫn.

Vào năm 1990, chính quyền nước Nga công nhận bộ máy NKWD đã giết hại các sĩ quan Ba Lan tại rừng Katyń. Tuy vậy, vào năm 2005, Công tố Quân Sự Liên bang Nga khép cuộc điều tra thảm sát Katyń với kết luận: "không có cơ sở coi thảm sát Katyń là thảm sát diệt chủng".

Phía Nga tiếp tục không cung cấp hồ sơ Katyń khiến dư luận Ba Lan phẫn nộ. Một số bản sao tài liệu được trao cho Ba Lan vào những năm 1990 và 1992 không làm dư luận thỏa mãn.

Gây bức xúc nhất là việc tòa án Nga không chịu truy tìm, trừng phạt những kẻ tham gia cuộc thảm sát và không chịu đặt tên cho cuộc thảm sát là hành động giết người hàng loạt.

Đây là vết thương nhức nhối nhất trong quan hệ Nga - Ba Lan, khiến diện mạo nước Nga tiếp tục là bóng đen ngờ vực đối với dư luận Ba Lan.

Sự kiện thời sự nhất là việc gia đình nạn nhân Katyń quyết định nộp đơn tố cáo lên Tòa án Nhân quyền Châu Âu ở Strasburg.

Nước Nga đi chiến dịch nước đôi khiến dư luận Ba Lan lại một phen bình phẩm: Một đằng Nga cho phép đài truyền hình quốc gia trình chiếu bộ phim "Katyń" của Andrzej Wajda(*), kể chi tiết quá trình bắt giữ và giết hại các sĩ quan Ba Lan. Mặt khác, Nga gửi thư tới Tòa án Nhân quyền Strasburg về việc "chưa thể khẳng định người Ba Lan từng bị bắn (tại rừng Katyń) hay không". Bức thư 17 trang của Nga gửi tòa nhân quyền cũng không dùng tới các từ "thảm sát" hay "tội ác chiến tranh" mà chỉ đề cập tới "sự kiện Katyń" hoặc "vụ việc Katyń" mà thôi.

Chính quyền Ba Lan trong đó có bộ ngoại giao Ba Lan bị dư luận chỉ trích là kém sắc sảo và quá yếu đuối trong bang giao với Nga. Đương đơn kiện lên Tòa án Nhân quyền Châu Âu là tập thể gia đình nạn nhân chứ không phải là nhà nước Ba Lan. Chính quyền Ba Lan chỉ là phía thứ ba trong vụ kiện Nga tại tòa án Nhân quyền Châu Âu.

Putin sẽ có mặt ngày kia, mùng 7 tháng 4 tại rừng Katyń để tham dự ngày giỗ của 22 ngàn nạn nhân. Đây là cử chỉ được bình luận là tích cực dù lá thư của chính quyền nước Nga gửi tòa Strasgurg đã đào sâu ngờ vực về thiện chí thật của nước này trong nỗ lực giải quyết dứt điểm và làm sáng tỏ thảm sát Katyń.

© Bến Việt – www.benviet.org


(*) Andrzej Wajda, con trai nạn nhân sĩ quan bị giết tại Katyń, đạo diễn lừng danh thế giới của Ba Lan, từng nhận Oscar cho sự nghiệp làm phim.

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License