Lâu tới mùa xuân (3) - Búa liềm và Thánh giá

Bến Việt dịch từ nguyên bản đoạn tiếp theo của phóng sự Việt Nam "Lâu tới mùa xuân" mô tả những chuyến phiêu lưu của tác giả Jacek Dziedzina tới những vùng khắc nghiệt với tôn giáo, bên những trao đổi giá trị với các vị chủ chăn như cha Khải và tiếp tục những hỏi chuyện luật sư Quân.


Jacek Dziedzina (20.05.2010) Trọng tâm - Lạng Sơn nằm giữa hai luồng ảnh hưởng rõ rệt, giữa cộng sản Việt Nam và cộng sản Trung Quốc. Đây cũng chính là nơi Hồ Chí Minh từng sống và sáng tác, thế nên chính quyền nơi đây mới mặc niệm ông Hồ bằng nhiệt huyết khó thấy trong quyết tâm nhấn chìm tôn giáo.

4622933274


Ảnh Bến Việt chụp lại ảnh Gość Niedzielny Góc ảnh của phụ san đặc biệt

Giáo phận của “những kẻ phản động”

Cha Peter Nguyễn Văn Khải nhiều lần giám chắc với tôi qua sms: “Đừng sợ, Chúa bên ta, chúng ta đâu có hãi sợ”., để trả lời cho quan ngại của chúng tôi liệu chúng tôi có gây thêm phiền toái khi lui tới thăm dòng Chúa Cứu Thế. Tất nhiên không phải lo cho chúng tôi. Chúng tôi sẽ trở về Ba Lan còn những người chúng tôi gặp gỡ phải ở lại Việt Nam. Giáo phận Thái Hà có lẽ là cộng đồng công giáo được biết tới nhiều nhất tại Việt Nam. Và cũng là một trong những giáo phận bị chính quyền cảnh giác nhất. Chúng tôi tới hẹn bằng taxi nhưng không nói với bác tài xế địa chỉ mà yêu cầu ông đỗ vài trăm mét trước điểm hẹn. – Chúng vẫn biết là các anh đang ở đây – cha Peter cười như vừa kể chuyện khôi hài độc đáo, chỉ cho chúng tôi xem máy camera treo trên cột. Trong phòng gửi đồ của nhà dòng, chúng tôi ngỡ ngành được xem các tấm hình đã từng thấy từ trước với các giáo dân bị đánh ở Đồng Chiêm hồi tháng giêng vừa qua khi công an và quân đội tuân lệnh chính quyền trung tâm phá hủy thánh giá trên đồi nghĩa địa. Máu đã chảy nhưng may thay không ai thiệt mạng. Các cha dòng Chúa Cứu Thế và các giáo dân đã tới Đồng Chiêm động viên dân chúng để rồi cũng bị đánh.

Thái Hà, lễ mi-sa buổi tối giữa tuần mà nhà thờ chật người trẻ tuổi. Kể cả khi tính rằng 60% xã hội Việt Nam là những người chưa tới 35 tuổi thì con số người trẻ có mặt trong nhà thờ vẫn là điều đặc biệt. Vào Chủ Nhật, có tới 8 lễ mi-sa được cử hành cho khoảng 2 ngàn giáo dân mỗi lễ. Tại một trong những tòa nhà hiếm hoi chưa bị chính quyền chiếm dụng của dòng Chúa Cứu Thế, một vài thân hữu đã chờ sẵn. Luật sư Quân, có liên hệ với giáo phận, từng tu học tại Hoa Kỳ. Sau khi trở về Việt Nam anh bị tịch thu hộ chiếu bởi trong thời gian ở Châu Âu anh từng có những phát biểu phê phán chính quyền cộng sản. Anh cũng phải ở trong tù một thời gian. – Tôi đã quen với việc thi thoảng tôi lại nằm trong sự quản lý chặt chẽ, nhiều khi tôi phải vắt óc tính sao ra khỏi nhà mà không bị phát hiện – anh nói với nụ cười trên môi. Tất cả mọi người trong nhóm này đều nói với sắc tươi sáng khi liệt kê những hiện tượng chính quyền miệt thị và trù dập. Vị truyền đạo, Antoni Nguyễn Văn Tang (cứ hai người Việt thì có một mang họ này, hưởng họ dòng vua Nguyễn) đang ngồi bên tôi cũng như vậy, anh đồng ý với tất cả những gì mọi người nói và mang kèm nụ cười sáng. Ảnh chụp anh bị đánh không lâu trước đây bởi muốn tới Đồng Chiêm từng được truyền đi khắp miền thế giới.

4622391587


Ảnh Bến Việt chụp lại ảnh Gość Niedzielny Anh Nguyễn Văn Tang cùng những bức ảnh

Phần lớn địa phận giáo hội Thái Hà đã bị nhà nước tịch thu. Cũng tại đây, các cuộc biểu tình khổng lồ đã xảy ra khi chính quyền lại viện cớ xây công viên để đòi lấy đi một cách bất hợp pháp mảnh đất. Vào năm 2008, một số giáo dân Thái Hà trong phiên tòa giả tạo bị kết án tù bởi tham gia „chống chính quyền”. Hàng ngàn người cầm nến cầu nguyện đòi thả tự do cho những người này. Các cha dòng Chúa Cứu Thế thì bị luận tội „lật đổ chính quyền”. Kể từ đó, giáo phận Thái Hà liên tục bị giám sát. Những người Việt trong cuộc gặp mang cho chúng tôi xem các mảnh thân thánh giá bị phá nổ và lọ đựng hơi cay công an dùng để chống lại các giáo dân biểu tình. Trên lọ hơi cay, hàng chữ khắc rõ: Bộ Công An sản xuất. Anh luật sư hỏi địa chỉ e-mail của tôi. Tôi ghi địa chỉ lên giấy đồng thời cảm giác không khí xung quanh có phần căng thẳng. Có ai đó tiến tới vị luật sư nói lại tin gì đó. Vị luật sư nhanh chóng xé tờ giấy tôi đưa rồi nhét chúng vào sau ghế với tư thế bất an rồi ra hiệu cho chúng tôi hiểu rằng chúng tôi nên rời nơi đây. – Chúng ta liên hệ sau - với vẻ xao động mỗi lúc một tăng. Tôi kịp ghi lại địa chỉ của anh.

Thánh giá bị phá

Mãi tới những ngày cuối của chuyến công tác Việt Nam chúng tôi mới tới Đồng Chiêm. Trước đó, chúng tôi đi cùng với những người bạn của mình từ Hà Nội tới các giáo phận ở những miền quê lân cận. Lễ mi-sa mỗi ngày tiếp đón 600 người, trong khi giáo phận có tổng cộng 2500 giáo dân, tất cả đều là người hành đạo. Chúng tôi chuyển sang xe khác có kính đen, vượt qua đống đá được trải ra đấy để cản đường vào thôn kể từ ngày xảy ra sự kiện đẫm máu. Cây cầu duy nhất dẫn tới thôn kể từ hồi tháng giêng bị công an mật giám sát chặt chẽ. Hôm nay cây cầu có vẻ như được thông. Chủ chăn giáo phận nói: - Từ trước tới nay chẳng có nghi vấn gì xung quanh vấn đề sở hữu quả đồi, từ 200 năm nay thuộc về Giáo hội. Vấn đề nảy sinh khi người dân dựng thánh giá trên đồi. Quân đội, công an tới và thánh giá bị phá nổ. Cha phải tới trình công an và phải chứng kiến sự việc thánh giá bị dẹp. Cha lo cho giáo dân, sợ họ lại bị đánh nữa – vị linh mục nói. Một linh mục khác bước vào nói gì đó với vị chủ chăn khiến ông âu lo, nhanh chóng kết thúc cuộc nói chuyện. Tụi mật vụ đeo kính râm để tâm tới chiếc xe của chúng tôi. Chúng tôi tẩu thoát trong phút chót. Cha Khải tin rằng chỉ cần chạy chậm chút thôi có lẽ chúng tôi đã bị chặn đường. Qua cầu cũng có mật vụ đứng đó. – Và nếu chúng không thấy khuôn mặt quen của linh mục ở giáo phận láng giềng thì chúng ta ắt bị ném đá – linh mục nói thêm. Mới về tới ngoại ô Hà Nội mà chúng tôi đã gặp hai xe công an vượt lên, bên trong chở các sĩ quan trang bị vũ khí tới tận răng. – Ô kìa, chính là tên công an từng tấn công cha - linh mục chỉ qua kính xe viên sĩ quan đã mấy lần rượt theo ông. – Chắc tụi chúng tới Đồng Chiêm sau khi được mật vụ báo tin về chuyến thăm của chúng ta – cha nói với giọng âu lo. Ngay khi trở lại Ba Lan, tôi nhận được tin rằng lại thêm một nhóm dân bị đánh đập vì dám lại gần nơi thánh giá bị phá.

Va-ly đã chuẩn bị sẵn

Cha Khải nhiều khi gây cảm giác là mấy cái bẫy cộng sản giăng ra không làm cho ông mảy may bận tâm. Tuy vậy, hai ngày sau, khi chúng tôi đi Lạng Sơn, gần biên giới Trung Quốc, cha mời ba giáo dân cha tin tưởng đồng hành. – Hễ mỗi lần đi xa, cha đều đưa các anh ấy đi theo phòng khi bị công an bắt giữ. Hoặc có khi cha di chuyển bằng taxi với anh tài người công giáo. Nhiều khi công an giữ xe dọc đường, kéo anh tài xế sang một bên rồi hỏi hết chuyện nọ tới chuyện kia, để sau đó anh tài xế lại kể hết cho tôi nghe – vị linh mục nở nụ cười rốt ráo. - Trong phòng mình ở giáo phận, cha luôn có vài món đồ đã xếp sẵn, trong trường hợp nhỡ chúng muốn tới đưa cha đi. Cha sẵn sàng ngồi tù và chẳng sợ bị đi tù – linh mục nói giọng chắc nịch. Ông làm linh mục 10 năm nay nhưng trong một thời gian dài chính quyền không công nhận điều đó. – Chỉ mới gần đây cha mới làm linh mục một cách hợp pháp nhưng trong chứng minh thư của cha người ta vẫn ghi cha là nhà nông chứ không phải linh mục – vị linh mục cười lớn. Các vị cha trên đề đạt cho ông đi thành Rome để theo học đạo đức thần học thế nhưng chính quyền giữ hộ chiếu của ông, không cho ông đi. Cho tới tận hôm nay, hộ chiếu của ông chưa được hoàn lại. – Chắc chắn nếu giờ cha mà muốn đi nước ngoài, thế nào chúng cũng cho đi nhưng khi trở về, chúng sẽ không cho cha nhập cảnh, chúng muốn tống khứ những người như cha – vị linh mục nói. Ông hồi tưởng hai vị linh mục cũng dòng Chúa Cứu Thế bị mất tích trong trại tập trung những năm 50 tới nay không tìm được xác. Một trong hai người đó, truyền giáo Marcel Van có thể sẽ được phong thánh tới đây. Trong trại, ông đã bị công an đánh cho tới chết vì muốn hỗ trợ tâm linh cho tù nhân cùng trại. – Phần lớn các trại tập trung đã được tụi cộng sản gỡ hủy để xóa bỏ tội ác trước kia. Thế nhưng cả đất nước chúng tôi là một trại tập trung khổng lồ - cha nói và trên mặt không còn lưu lại nụ cười.

Giữa búa và liềm

Lạng Sơn nằm giữa hai luồng ảnh hưởng rõ rệt, giữa cộng sản Việt Nam và cộng sản Trung Quốc. Lạng Sơn bị hủy hoại thời Trung Quốc xâm lược năm 1979. Đây cũng chính là nơi Hồ Chí Minh từng sống và sáng tác, thế nên chính quyền nơi đây mới mặc niệm ông Hồ bằng nhiệt huyết khó thấy trong quyết tâm nhấn chìm tôn giáo. Nhà thờ tại giáo phận Bin bị tàn phá năm 1979 đã được xây lại nhưng giáo dân ở đây thì hiếm như thuốc bổ. – Người dân hãi sợ, chính quyền gây sức ép để dân không tới nhà thờ - một trong những người sống trong những căn nhà nặn từ bùn gần nhà thờ nói vậy. Anh là một trong số ít các thanh niên dũng cảm xuất hiện trong nhà thờ. Chủ chăn giáo phận từng là quân sĩ. Ông rời quân ngũ bởi thấy quân ngũ, như ông nói, không giúp giành công bằng mà chỉ phụng sự đám cầm quyền. – Còn cha lại muốn sao phụng sự Chúa và người dân - linh mục nói. Không phải ông không từng gặp cản trở, ông từng phải chờ 2 năm để được nhập học nhà dòng.

Ở những vùng Lạng Sơn ta nhìn thấy rất rõ thành quả kinh tế Việt Nam được thế giới trầm trồ thán phục chẳng có liên quan gì tới mức sống của hầu hết người dân. Chúng tôi đứng trên đỉnh núi Minh, 1100m trên mực nước biển cận kề với biên giới Trung Quốc. Ba công nhân xây dựng đang quay vần trong đống vữa và gạch. Họ kiếm được 5 đô-la cho một ca 10 tiếng đồng hồ lao động. Tức là 1 PLN (tiền Ba Lan – BV) cho một giờ. Và họ không biết rõ mình đang xây cái gì. Có người đặt họ làm là làm thôi, 5 đô-la đâu phải dễ nhặt được giữa đường.

- Tụi chúng nó vẫn tới và gặng hỏi nhiều chuyện – một trong các thầy (sinh viên thần học – BV) nói. Vị giám mục của chúng tôi phải trình diện và bị công an tra hỏi. Hôm nay có vẻ êm thấm hơn nhưng bọn họ đang giám sát mọi chuyện. Thế nhưng trong lòng chúng tôi không thể có chỗ cho hận thù. Tụi họ phải hiểu được rằng đấng tin của chúng tôi là tình thương, và tình thương đó sẽ có ngày chiến thắng. Linh mục Peter thì hoài nghi nhiều hơn: - Cha không tin Việt Nam có thể có cách mạng nhung. Các nước Á Châu mang truyền thống chuyên chế quá lâu. Tuy vậy, các đội ngũ trí thức không thuộc hàng công giáo có nhận thấy những dấu hiệu tích cực xuất hiện trong cộng đồng công giáo. Nhóm trí thức đó nói giáo dân là tương lai của đất nước – cha nói thêm. Luật sư Quân cũng là người lạc quan: - Giáo dân giờ chiếm 10% dân số, họ khá thống nhất và rất tích cực. Cũng bởi vậy mà nhà cầm quyền e sợ dân công giáo. Cộng đồng Phật tử, chiếm phần lớn dân số, bị chia rẽ hơn và cũng tuân thủ chính quyền nhiều hơn. Tiếc thay, phần lớn xã hội bị lay chuyển tùy vào phát ngôn của chính quyền. Nhưng tôi tin rằng 10, 15 năm nữa sẽ có những đổi thay. Kể cả những người cộng sản cũng phải thay đổi, họ đã chấp nhận thị trường tự do, nhiều khía cạnh đã thay đổi khác xưa. Cần phải thâu phục cả những người cộng sản nữa để có thể mở đường cho thay đổi – Quân nói với giọng đầy thôi thúc.

No religion

Chúng tôi tới Sơn La bằng cái matiz nhỏ chật, 5 người ngồi trong. Chúng tôi đổi thẻ điện thoại. – Bao giờ tôi cũng làm vậy để tụi chúng không biết tôi ở đâu – một trong những người chúng tôi được làm quen nói vậy. Sơn La là nơi mà mọi hoạt động tôn giáo đều bị cấm tiệt. – Không có nhà thờ, không chùa chiền chi hết – anh Quân nói. Chính quyền khẳng định rằng vùng này không có ai là người công giáo thế nên đâu cần nhà thờ hay linh mục ở đây. Ấy vậy mà mỗi năm số dân công giáo mỗi tăng. Chỉ riêng trên quốc lộ số 6, một mình linh mục Khải đã lập nên 5 cộng đồng công giáo và tới giảng đạo ở những miền quê. Tại một trong những làng nhỏ, chúng tôi vào điện thờ dựng dưới hầm một xưởng ô-tô. Khi có thánh lễ, bao giờ cũng có ai đó đứng ngoài trông coi xem có công an tới hay không. Cứ hai tuần linh mục lại tới một lần. Nhiều khi cha làm lễ trong bộ áo quần „thường dân” phòng khi có kiểm tra đột xuất. Cùng lắm sẽ biện hộ rằng đó là tụ họp để cầu nguyện chứ không phải để làm thánh lễ. – Đằng nào thị bọn họ cũng không thể nhận ra ai là linh mục nếu cha không vận áo choàng đen. Bọn họ cho rằng lễ cầu nguyện không nguy hiểm bằng lễ mi-sa – cha mỉm cười nói thêm. Có 3 người phụ nữ H’mong đi cùng với vị linh mục của chúng tôi. Các bà các cô đây đã nhập đạo mấy năm trước. Trước đó, họ chỉ thờ tổ tiên như bao người. Họ trở thành người công giáo nhờ công lao của các nhà nữ truyền giáo lưu lạc. Ba người phụ nữ kể rằng sau khi họ nhập đạo, cán bộ huyện tới gặp họ và còn mơi tiền để thuyết phục họ bỏ đạo.

4622927444


Ảnh Bến Việt chụp lại ảnh Gość Niedzielny Người phụ nữ này thuộc một trong hai gia đình không kí giấy bỏ đạo

Trong một làng khác cách đó 100 km, ở sườn núi phía trên, chỉ có hai hộ gia đình nghèo là không lay chuyển khi bị đe dọa và vẫn duy trì đức tin. Hai năm trước, cán bộ xông vào nhà rồi vứt bỏ Thánh giá, tranh tượng. Người cha trong gia đình thấy thế liền nói: các anh có thể vứt hết nhưng rồi thế nào tôi cũng lấy lại được. Mà kể cả khi không tìm lại được chúng, các anh vẫn không thể vứt bỏ đức tin trong lòng tôi. Cha Khải nói: - Nhờ những người như thế mà các hộ gia đình đã nhỡ chùn lòng bởi đe dọa rồi kí giấy bỏi đạo giờ lại muốn quay lại với giáo hội.

Jacek Dziedzina

Bến Việt dịch từ nguyên bản tiếng Ba Lan

(còn tiếp)


nguồn: Báo giấy Gość Niedzielny, phụ san "Công Giáo kiểu Việt Nam"

Bình luận và xem các bài liên quan trong trang chuyên đề về phụ san đặc biệt đề tài công giáo Việt Nam

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License