Wajda với „Wałęsa từ hy vọng” được đón nhận nồng hậu tại Venice
flickr:9689752763

Bến Việt (07.09.2013) Văn hóa - Toàn thể cử tọa đứng dậy vỗ tay không ngớt khi bộ phim hạ màn trong buổi ra mắt đầu tiên. Phim về nhân vật lịch sử của Ba Lan „lại khắc dấu lịch sử” – các phóng viên quốc tế nhận xét trên các trang viết của mình. Ở Ba Lan, người viết bài này thầm ước một giải Oscar riêng cho phim “Wałęsa – Con người từ hy vọng”.

„Giới trẻ Ba Lan nay không biết về Wałęsa. Phim tôi làm để phục vụ lớp trẻ, cho họ hiểu được tầm quan trọng của việc dấn thân vào công cuộc chính trị” – Andrzej Wajda phát biểu với tờ báo Respublika của Ý về mục đích làm phim.

Trước đó, với báo chí nội địa tại Ba Lan, Andrzej Wajda e dè trước nhận định phim ông có nguy cơ trở thành một trong vô số tượng đài Wałęsa được dựng lên từ những huyền thoại.

Để minh chứng phim mình „trong sáng”, nhóm sản xuất hé lộ cảnh phim Lech Wałęsa phì phèo thuốc lá quay lưng lại người vợ áo váy xộc xệch đang lồng lột chì chiết chồng.

Lech Wałęsa

Lech Wałęsa sinh năm 1943, tốt nghiệp trung học dạy nghề điện năm 1961, đi nghĩa vụ quân sự thời gian 1963 – 1965. Từ năm 1967 làm thợ điện tại xưởng tàu vùng biển Gdynia (cận bắc Ba Lan). Ông tham gia các cuộc đình công bùng nổ tự phát, có lúc dẫn đến đổ máu trong những năm 60, 70 để tới 1980, Công Đoàn Độc Lập Tự Chủ “Đoàn Kết” (Niezależny – Samorządny Związek Zawodowy “Solidarność”) - nghiệp đoàn phi chính phủ chính thức được công nhận với lãnh đạo là Lech Wałęsa, khi đó chưa tới 40 tuổi.

flickr:9689746179

Sức mạnh khó lường của phong trào dân chủ khiến chính quyền Cộng Hòa Nhân Dân Ba Lan lúc đó e sợ, dẫn tới quyết định rắn tay: giải thể tổ chức này một năm sau ngày nó được thành lập. Hơn 10 ngàn nhà hoạt động công đoàn, báo chí, nghệ sĩ, sinh viên bị bắt tù, phong trào dân chủ phải rút vào hoạt động bí mật.

Năm 1983, Lech Wałęsa được trao giải Nobel Hòa Bình, nhưng vì lo ngại không được trở về quê hương, ông phải nhờ vợ là bà Danuta ra nước ngoài nhận giải. Năm 1989, Hội Nghị Bàn Tròn giữa các phe đối nghịch cùng đại diện của Giáo hội Công giáo đạt thỏa thuận bầu cử. Tháng 6 năm 1989, chế độ độc tài cộng sản chấm dứt tại Ba Lan sau cuộc bỏ phiếu tự do. Tháng 9 năm đó, bức tường Berlin sụp đổ và cùng với nó, các thể chế cộng sản Đông Âu cũng tan rã. Lech Wałęsa được bầu làm Tổng Thống đầu tiên của Cộng Hòa Ba Lan dân chủ.

Lịch sử là vậy, nhưng lên phim thì sao? Bao nhiêu phần chính trị, bao nhiêu phần da thịt con người lãnh tụ (và vợ con ông) cần cho vào phim, tìm dung hòa và khách quan ở đâu là câu hỏi mà dư luận đặt ra cho Andrzej Wajda trong hơn 1 năm ông thực hiện bộ phim. Có luồng dư luận còn tỏ ra hoài nghi với nhà đạo diễn từng đoạt giải Oscar của nước mình, rằng Wałęsa là đề tài thách đố nhất với hơn nửa thế kỷ làm phim của Wajda. Đạo diễn sẽ nói như thế nào về các đề tài nổ lửa như tính trung thành của nhà lãnh đạo với đồng đội, mâu thuẫn trong nội bộ những nhà hoạt động dân chủ và có hay không chỗ đứng, tình yêu cho mái ấm gia đình nằm giữa tâm điểm của lịch sử đầy mưu mô, bất trắc? Và nếu trụ cột gia đình cùng các thanh đỡ cho nó không phải là những tượng đài mà chỉ là những con người bình dị thì điều gì khiến họ hoàn thành bổn phận gánh vác vận mệnh giang sơn? Chỉ có niềm hy vọng?

Phim của Andrzej Wajda về Lech Wałęsa đã thành công bởi dám đối diện với những câu hỏi đó? Sự đón nhận nồng hậu và những lời khen không ngớt trên các trang báo điện ảnh quốc tế một phần chứng tỏ điều này. Và dĩ nhiên, một đạo diễn tầm cỡ như Andrzej Wajda không thể thỏa mãn với trình độ diễn xuất, cảnh quay loại đủ tốt. Đoàn làm phim của ông phải ít nhất được công nhận là xuất sắc, với Robert Więckiewicz thủ vai chính, người „vợ” trong phim của anh do Agnieszka Grochowska nhập vai – đều đại diện cho thế hệ nghệ sĩ trẻ chỉ biết tới cộng sản qua chuyện kể. Một tên tuổi quan trọng với bộ phim, từ lâu nay đã chinh phục thế giới là nhà văn gạo cội Janusz Głowacki – lần này chịu trách nhiệm phần kịch bản.

Bộ phim với những con át chủ bài của nền nghệ thuật tri thức Ba Lan lẽ dĩ nhiên kích thích những kỳ vọng. Ở Ba Lan, tôi thầm ước một Oscar riêng cho phim “Wałęsa – Con người từ hy vọng”.

Andrzej Wajda

flickr:9692984558

Andrzej Wajda – đạo diễn 83 tuổi nhưng vẫn giữ được phong độ, từng nhận giải Oscar cho Sự Nghiệp Điện Ảnh năm 2000, chưa kể tới các giải thưởng cao quý khác như Cành Cọ Vàng hay Sư Tử Vàng cho phim cũng như sự nghiệp làm phim của ông.

Nếu muốn điểm qua một vài tác phẩm kinh điển của Andrzej Wajda, mời bạn tìm xem các bộ phim của ông như “Tro Tàn và Kim Cương” (sản xuất năm 1958) kể về vị anh hùng giữa thời Ba Lan “lập lại hòa bình” sau Thế Chiến II, “Chàng Tadeusz” (sản xuất năm 1999) dựa theo truyện thơ kinh điển về tình yêu và quê hương, “Katyń” (sản xuất năm 2007) về cuộc đại thảm sát các sĩ quan, quân nhân và trí thức Ba Lan theo lệnh Stalin.

Andrzej Wajda cũng là tác giả của một chuỗi các phim về nỗi bi kịch, sự bần cùng của những nhân vật phải đi ngược dòng mệnh lịch sử để tìm chân lý như “Con người từ hòn cẩm thạch” (sản xuất năm 1976), “Con Người từ Sắt” (sản xuất năm 1981*) kể về sự trỗi dạy manh nha nhưng đẫm máu của phong trào dân chủ có tổ chức.

Sự nghiệp làm phim của Andrzej Wajda gắn liền với lịch sử bão tố, sóng gió, bươn trải, đối nghịch đầy kịch tính của Ba Lan sau Thế Chiến II, với công cuộc tìm tòi tự do, những hy sinh không thể bù đắp để được chủ động quyết định vận mệnh con người và đất nước.

Hy vọng?

“Tôi muốn Lech Wałęsa là hình mẫu và niềm hy vọng cho các bạn trẻ tại những nơi giờ đây vẫn đang phải đấu tranh cho tự do của nước mình” – đạo diễn Andrzej Wajda nói vậy khi thổ lộ muốn mang phim của mình ra thế giới.

Điều này ắt làm những người nhớ tới Wałęsa như một gã trai phát ngôn xuề xòa, áo quần sơ cũ, chểnh đoảng việc nhà… phải mỉm cười.

Lech Wałęsa, người thợ điện bình dị đã đánh đổ thể chế cộng sản bạo cường phải chăng lại là một câu chuyện lọ lem cho người (lớn) yêu chính trị? Phải chăng người bình thường có thể được phù phép thành lãnh tụ nhờ hy vọng tự do dân chủ ? Hay để làm lãnh tụ, trên hết và trước hết hãy làm người bình thường?

Câu hỏi khiến tôi rất háo hức muốn được tới rạp xem. Để tìm kiếm người nhập vai lọ lem lãnh tụ cho lịch sử nước mình.

Tôn Vân Anh


(*) Phim “Con Người từ Sắt” (Człowiek z żelaza) đã được Tôn Vân Anh dịch sang tiếng Việt phục vụ Liên Hoan Phim Ngũ Vị tại Ba Lan những năm trước.

2 dấu ấn Ba Lan tại Oscar
Mong Oscar từ "Vùng Tối"

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License