Warszawa thân yêu (phần 1)

Lê Thanh Hải (03.08.2011) Văn hóa - Bến Việt giới thiệu từng phần sách du kí đầu tiên tại Việt Nam. "Warszawa thân yêu" của Lê Thanh Hải đưa người đọc thăm thủ đô Ba Lan vốn 20 năm gắn bó với tác giả.

đọc thêm:
Giới thiệu Warszawa sau 20 năm yêu

5989002202


Ảnh OnTheNet Một trong các ảnh sách du kí

Toàn cảnh

Ba Lan là nước có trên 38 triệu dân (1) sống trên phần lãnh thổ trên 300.000km2 hình dáng giống đại bàng giang cánh nằm giữa trục đường huyết mạch nối đông ̣và tây châu Âu, phía bắc giáp biển Baltic (2) là đường đi lên các nước vùng Scandinavia còn phía nam vượt qua rặng núi Tatra (3) là đi tiếp xuống các nước vùng Địa Trung Hải. Cố đô Kraków (4) ở phía nam từng là chặng cuối cùng của Con đường tơ lụa đi từ châu Á sang và cũng là nơi có mỏ muối Wielicka (5) một thời từng là mặt hàng chiến lược. Khu vực này cũng còn một điểm đến cho du khách là lò thiêu người Oswiecim (Auschwitz), nơi Đức quốc xã đã giết trên 3 triệu người Do Thái. Người công giáo cũng thường tìm đến Wadowice (6) là nơi sinh của giáo hoàng Gioan Phao Lồ đệ nhị (1920-2005 – tên tiếng Ba Lan là Jan Pawel II, tên khai sinh là Karol Wojtyla). Người Ba Lan cũng thường đi tiếp lên Zakopane là vùng núi nghỉ dưỡng cách Kraków một giờ đi xe lửa.

Warszawa (tiếng Anh là Warsaw) là thủ đô hiện nay của Ba Lan, được xây dựng lại từ đống đổ nát sau Đệ nhị thế chiến, và cũng là nơi tôi đã học và sống, gắn bó suốt 20 năm qua. Thành phố có trên 1,7 triệu dân cư và khoảng thêm một triệu nữa sống trong các vùng ngoại vi, nổi tiếng với hai khu mafia nổi tiếng Pruszków và Wolomin thay nhau tranh giành ảnh hưởng ở trung tâm. Ngoại trừ vùng Praga nằm phía bên kia cầu Poniatowski nổi tiếng nhiều trộm cắp và cướp giật, các quận của Warszawa đều có rất nhiều địa điểm mà du khách có thể tìm đến, từ khu thành cổ, công viên văn hóa di sản cho đến những quần thể kiến trúc mới xuất hiện trong vài năm gần đây và đang tiếp tục được thi công: thư viện trường đại học tổng hợp, ga tàu điện ngầm ở quảng trường Wilson, sân vận động quốc gia và trung tâm Olympic (7).

Tập sách này là những ghi chép, suy nghĩ của tôi về một Warszawa của ngày hôm nay nhưng in dấu kỷ niệm 20 năm và lịch sử cùng huyền thoại trên 200 năm của thành phố này, nằm trong bối cảnh lịch sử thăng trầm và có lúc mất tên của đất nước Ba Lan, lồng với câu chuyện lịch sử và phát triển chung của châu Âu và thế giới. Thể loại sách làm bạn đồng hành cùng du khách như thế này vốn phổ biến ở các nước phương Tây (8) và hi vọng sẽ dần được các bạn trẻ Việt Nam đón nhận. Viết giống như đang nói chuyện với bạn trong lúc bạn đang có mặt ở Ba Lan và những địa điểm được nhắc trong sách. Ngoài sơ đồ tôi đã vẽ sẵn, bạn có thể lấy bản đồ và tài liệu miễn phí từ các điểm hướng dẫn du lịch tại chỗ, hoặc in từ các trang mạng Internet xuống. Một vài hình ảnh chụp từ các nơi đó được kèm theo trong sách để nếu bạn đọc khi chưa đến Ba Lan vẫn có thể hình dung ít nhiều và cảm thấy gần gũi hơn với mảnh đất này. Và nhiều chú thích được kèm theo để bạn có thể đọc và tra cứu thêm về sau.


(1) Theo điều tra dân số toàn quốc năm 2007
(2) Từ cảng biển Gdynia có những chuyến phà biển (prom) chở người và xe hơi sang Helsinki (Phần Lan), Rostok (Đức), Karlskrona (Thụy Điển). Ngoài ra còn có tuyến đường vòng quanh Baltic (www.cruisebaltic.com) nối kết các cảng biển lớn của 10 quốc gia trong vùng: Copenhagen, Elsinore/Helsingborg, Gdynia, Goteborg, Helsinki, Kalmar, Karlskrona, Kalipedia, Malmo, Mariehamn, Oslo, Riga, Rostock, Ronne, St Petersburg, Stockholm, Tallinn, Turku và Visby. Từ ga Warszawa Centralna mỗi ngày có nhiều chuyến xe lửa (tàu nhanh mất 5h) đi Gdynia, ghé Gdansk và Sopot, và máy bay.
(3) Từ ga Warszawa Centralna có tàu đi Praha (Cộng hòa Czech), Bratislava (Slovakia), Budapest (Hungary), Sofia (Bulgari), Bucarest (Rumania) và các nước thuộc Nam Tư cũ. Trang mạng của Tổng công ty đường sắt quốc gia Ba Lan PKP www.pkp.pl có đủ thông tin về các chuyến tàu và đặt mua vé bằng tiếng Anh và nhiều thứ tiếng châu Âu khác. Trong nhà ga thì tầng hầm là đường ray, vé quốc tế bán ở tầng trên, vé nội địa bán tại sảnh lớn và các kiosk xung quanh, có vẽ ký hiệu PKP. Người sống ở các nước châu Âu và nhất là thanh niên dưới 26 tuổi có thể mua vé tuần hay vé tháng để đi nhiều nước, truy cập thông tin và mua trực tuyến ở địa chỉ www.interrailnet.com. Ví dụ, theo bảng giá của năm 2010, đi 5 ngày xe lửa trong vòng 10 ngay trong phạm vi 30 nước châu Âu trên hầu hết các toa tàu hạng hai sẽ là 249 euro cho người lớn, 125 euro cho trẻ em, 159 euro cho người dưới 26 tuổi và 224 euro cho người già.
(4) Từ ga Warszawa Centralna có nhiều tàu đi Kraków trong ngày, thời gian dài khoảng 3 giờ nếu đi tàu nhanh. Kraków cũng có sân bay nối trực tiếp với các thành phố lớn trên thế giới.
(5) Cách Kraków khoảng 50km, có thể đi bằng xe buýt ngoại thành. Tương tự vậy với Wielicka và Wadowice. Trang hướng dẫn du lịch bằng tiếng Anh, Đức, Pháp và Trung Quốc của Kraków www.krakow.pl/en/turystyka/ có thêm thông tin chi tiết.
(6) Là người nước ngoài đầu tiên sau 455 năm, được các hồng y ở Vatican bầu lên làm giáo hoàng năm 1978 và giữ chức cho đến ngày qua đời. Ngài cũng là nhà thần học nổi bật với các triết lý về bản sắc, sự sống và cái chết. Linh mục Karol Wojtyla tu hành ở Kraków và lên nhận chức tổng giám mục địa phận này vào năm 1964, thụ chức hồng y năm 1967.
(7) Trang thông tin điện tử tiếng Anh và Pháp của Warszawa www.e-warsaw.pl có đầy đủ chỉ dẫn về cách đi đến các điểm du lịch nổi tiếng và giới thiệu sơ lược, cùng các sự kiện văn hóa đang diễn ra. Các khách sạn cũng thường cung cấp bản đồ miễn phí. Trang mạng www.warsawtour.pl cũng là một địa chỉ thường đ̣ược truy cập.
(8) Bộ sách hướng dẫn du lịch do nhà xuất bản Let’s Go ở Mỹ được xây dựng từ các ghi chép điền dã vào mùa hè của sinh viên đại học Harvard, cập nhật hàng năm và in vào dịp năm mới để sinh viên khóa sau tiếp tục sử dụng để đi đến nhiều miền đất trên thế giới, biết trước – ví dụ như là – quán hủ tiếu gánh ở chợ Bến Thành thường xuất hiện ở chỗ nào, lúc mấy giờ, và giá là bao nhiêu. Bộ sách do Lonely Planet xuất bản ở Úc do đôi vợ chồng Tony và Maureen Wheeler biên soạn quyển đầu tiên sau chuyến đi xuyên lục địa, và sau này thuê thêm nhiều cây bút chuyên nghiệp về lữ hành. Ngoài ra còn có các dạng sách giống thể loại dư địa chí hay lịch sử địa phương nhưng được biên soạn để người du hành hiểu thêm về miền đất nơi mình sẽ đến hoặc đang có mặt.

1. Những chuyến bay sáng

Không biết quí vị nghĩ sao, chứ tôi thích những chuyến bay muộn. Lý do chính là vì đồ ăn ngon hơn. Máy bay sáng sớm chỉ có một khúc bánh mì kẹp. Nguội ngắt. Hay thậm chí còn lạnh tanh. Đi máy bay buổi trưa không cần phải dậy sớm ra sân bay. Cất cánh buổi đêm thì sẽ được ngắm thành phố bên dưới lung linh huyền ảo, nhất là nếu xuất phát từ sân bay Charles de Gaulle của Paris hoa lệ (9).

Ngày trước tôi hay đi những chuyến bay sớm từ Warszawa qua London làm việc. Cất cánh lúc 6h sáng. Qua tới nơi, về tới văn phòng nhiều lúc mới chỉ có 8h30 sáng. Sân bay Fryderyk Chopin gần sát trung tâm, đi xe buýt từ nhà ra sân bay chỉ chừng 30 phút. Bây giờ tôi lại thường phải bay ngược từ London về Warszawa. Chuyến bay đề-pa lúc 7h, nhưng phải thức dậy từ 3h sáng để ra sân bay. May là nhà tôi ở cùng hướng với sân bay Heathrow (10), chứ có trường hợp người ta phải ra sân bay từ đêm hôm trước rồi ngủ vạ vật chờ, vì nhà ở trái đường giao thông.

Từ London có hai tuyến đường hàng không quốc gia sang Warszawa. Hãng hàng không Anh BA và hãng hàng không Ba Lan LOT (11) thường bay từ Heathrow, mỗi hãng chừng ba chuyến mỗi ngày: sáng - trưa - chiều, giá một chiều trên dưới 150USD. Các hãng kinh doanh tuyến đường rẻ tiền thường xuất phát từ sân bay Luton, mà nhiều lúc vé đi từ trung tâm London ra sân bay cũng bằng vé máy bay sang tới Warszawa luôn - 12 bảng Anh, chừng 20USD. Cả xe buýt lẫn máy bay đều do hãng easyJet (12) kinh doanh. Từ London tới Warszawa là 1470km, bay 2h10', dài hơn đường bay Sài Gòn - Hà Nội một chút xíu. Máy bay giá mắc chuyển khách vào nhà ga Fryderyk Chopin, còn máy bay giá rẻ thì đưa vào nhà ga Etiuda, tức là bài tập piano, nằm ngay bên cạnh. Chopin vốn nổi tiếng với những bài luyện tay cho nhạc công dương cầm, và Etiuda luôn là bài thi bắt buộc cho các thí sinh trước khi vào vòng chung kết 6 người trong các cuộc thi nhạc Chopin ở thủ đô Warszawa, cứ 5 năm tổ chức một lần mà Đặng Thái Sơn của Việt Nam từng thắng giải năm 1980. Trong sân bay có sẵn văn phòng du lịch, phát bản đồ miễn phí và giới thiệu khách sạn, bán thẻ điện thoại di động. Tại thời điểm xuất bản sách này thì nhà ga Etiuda tạm đóng cửa để sửa chữa và hãng easyJet bỏ đường bay sang Warszawa, chỉ còn WizzAir (13), đưa khách thẳng vào khu nhà ga chính.

Nếu bạn muốn đi taxi vào trung tâm Warszawa (chừng 10USD) thì đừng đi theo những người đáng nghi ngờ đứng bắt khách ngay cửa ra, mà nên quá bộ thang máy lên tầng trên, đón ngay những chiếc xe vừa bỏ khách xuống cổng departure, an toàn hơn một chút (14). Sân bay ở đây nổi tiếng với những băng mafia taxi chuyên lừa chém đẹp (bắt chẹt tiền taxi) khách nước ngoài. Những chiếc xe đó thường đậu ở những nơi có nhiều khách du lịch. Bạn nên học thuộc tên và logo một vài hãng taxi hoặc gọi điện thoại đặt taxi mỗi khi cần đi đâu để tránh sự bực bội không cần thiết với nạn taxi lừa. Những ngày tôi ở Warszawa thường gọi số (022)196-83 là hãng tính cước rẻ nhất, 1,60zl cho mỗi km, bắt đầu tính từ 6zl khi lên xe. Có các hãng như số (022)6444444 chỉ toàn xe Mercedes sơn màu vàng nhạt. Có hãng lại tặng kèm dịch vụ dịch tiếng Anh cho hành khách. Hệ thống giao thông công cộng của Warszawa được thiết kế rất tốt nên bạn cũng có thể thử mua vé chuyến (karnet như vé ở Paris, có thể mua ở sạp báo hoặc tài xế xe buýt - giá 2,20zl) hoặc vé ngày (9,00zl), vé tuần. Xe buýt 175 bỏ khách xuống ở cửa Departure của sân bay, rồi vòng xuống tầng dưới khởi hành từ ngay trước cửa Arrival (bạn ra cửa thì cứ đi thẳng, đi bộ qua đường, đứng chờ ở chỗ có bảng vẽ hình xe buýt), chạy qua hầu hết các khách sạn lớn ở khu trung tâm và kết thúc gần khu Thành Cổ (Stare Miasto), có trạm xuống ngay cạnh hoặc gần hầu hết các địa điểm được nhắc tên trong sách này (xem sơ đồ kèm theo).

Năm nay là thời buổi kinh tế khó khăn (2009). Các công ty hàng không đều thua lỗ. British Airways còn đề nghị nhân viên làm việc không ăn lương để khỏi phải lay-off hàng ngàn người. Trước cửa máy bay không thấy để sẵn báo đọc. Trên máy bay không thấy tiếp viên ôm cả chồng báo đi mời. Tờ tạp chí in trên giấy rẻ tiền, nhàu nát, chả có bài nào đáng đọc. Chỉ còn nước tự mua sách báo mang theo mà thôi. Lần trước mua vé rẻ của easyJet tôi đã chuẩn bị tinh thần không có báo đọc, và cũng chẳng có đồ ăn thức uống miễn phí, nên đã mua sẵn hai quyển sách. Hai tiếng đồng hồ trên máy bay đủ để dợt hết gần nửa cuốn hồi ký mà đương kim tổng thống Barack Obama viết hồi chỉ mới là sinh viên ở Havard: Dreams from My Father: A Story of Race and Inheritance. Lần này thì đọc mấy cái báo cáo bên ủy ban quận mới gửi. Và nghĩ lan man, viết vẩn vơ. Đặng bây giờ mới ngồi gò nắn lại cho có đầu đuôi xuôi lọt. Vừa biên soạn vừa tính chuyện mua cái máy in mới để in tặng bạn bè, sau khi cho lên blog, hay tìm nhà tài trợ để in thành sách.

Có phải tại bay trên trời mà tâm trí người ta cũng bay bổng? Chắc không phải. Tôi nhớ cái thời chỉ có tiền đi máy bay Aeroflot của Liên Xô về Việt Nam nghỉ hè. Mà đó đã là sang lắm so với bạn bè rồi đó. Vì nhiều người từ ngày nhập học đến ngày ra trường không có lấy một lần về Việt Nam. Bay từ Okiecie - lúc đó tên sân bay Warszawa còn như vậy, là tên của vùng đất quanh đó luôn, kiểu như là Gia Lâm hay Tân Sơn Nhứt. Ga đi các nước xã hội chủ nghĩa nằm riêng một góc. Xập xệ không khác gì trại lính. Bây giờ người ta đã phá đi để xây Terminal cho Cargo đón máy bay chở hàng. Tới Sheremetyevo thì không có gì phải gấp gáp. Cứ thong thả. Vì còn 10 tiếng nữa mới tới chuyến bay từ Mátxcơva về Sài Gòn. Sân bay lớn nhất và hiện đại nhất khối xã hội chủ nghĩa chỉ có 10 cửa ra máy bay. Kiểu như Tân Sơn Nhứt hay Nội Bài bây giờ. Đi bộ thong thả từ đầu này tới đầu kia giết được 15 phút. Rồi lại quay lại, giết thêm 15 phút nữa. Đồ ăn trên chuyến bay từ Ba Lan qua, thứ gì ăn không hết phải cho tất vào túi. Để chống đói. Nước uống thì miễn phí. Đầy vòi trong toilet. Mệt thì có thể ngồi nghỉ trên mấy cái bậc thang. Nối từ khu "đi dạo" lên nhà hàng. À, sân bay này cũng có hai ba cái cửa hàng miễn phí. Mua "ông già đi bộ" (Johnny Walker) về làm quà. Chỉ có vậy. Nhưng bạn phải hiểu thế là thiên đường rồi. Vì nếu bạn ra ngoài thì sẽ rất nhiều khả năng không thể quay trở vô lành lặn để về đến Việt Nam. Kể ra sẽ là cả một câu chuyện dài. Và tôi cũng muốn nhường lại cho các bạn từng sống ở Nga thời cuối 1980s đầu 1990s kể, vì sẽ đầy đủ, chính xác, bớt cưỡi ngựa xem hoa hơn tôi, chỉ "bị" có một vài lần thôi. À, mà hệ thống hàng không của Liên Xô cũng theo đúng tiêu chuẩn quốc tế lắm. Nếu bạn bị lỡ chuyến và phải đợi nhiều hơn 12 tiếng thì họ sẽ cho bạn vào khách sạn transit miễn phí. Không gian của bạn sẽ bị thu hẹp lại trong căn phòng mỗi bề 4 mét, cửa kính nhìn ra ngoài nhưng khóa chặt. Hành lang có lính gác. Giờ ăn tất cả được lùa ra như trại lính, rồi quay lại phòng, như trại tù. Chắc nhiều anh chàng da đen cũng sợ căn phòng 4x4m nên xin ra sống ngoài khu transit. Họ mới đúng là những người vô tổ quốc thực sự, mà sau này Tom Hanks có diễn một phần trong bộ phim Terminal. Cuộc sống của những người vô tổ quốc trong địa phận quốc tế cũng nhiều điều đáng nói lắm. Tôi còn gặp ở sân bay Pháp, Ý nhiều lần sau này nữa.

Leo lên máy bay. To thì có to. Nhưng bạn chỉ được chọn một chỗ ngồi bó gối. Thì làm gì có bay bổng với thơ mộng. Cũng như chiếc xe đò ở Việt Nam thôi. Người ta nôn oẹ, xức dầu, úp mặt vô ghế trước, làm đủ mọi cách để chờ tới nơi, thoát nợ. Cùng lắm thì có thêm tiền để mua vé trên xe có ghế nằm, hoặc sang hơn nữa là giường nằm luôn. Nhưng vẫn là cái không gian chật chội bó hẹp. Tuy vậy, mấy anh chàng quảng cáo giỏi biết cách lừa khách hàng, biến cảm giác đi máy bay thành "khoảnh khắc tuyệt vời". Tự con người biết giúp nhau giải thoát khỏi thực tại trong một khoảnh khắc, để quên đi những cực khổ mình đang phải chọn, mà chỉ nghĩ đến cái hay cái tốt - positive thinking, đúng kiểu văn hóa tiêu dùng phương Tây - consumerism. Cũng như tôi vậy, đang thử học Tây để tạo ra cái positive sản phẩm từ cái hoàn cảnh negative - viết vớ vẩn để giải trí cho bản thân và thử coi mua vui cho quí vị được bao nhiêu cái trống canh. Bây giờ máy bay chuẩn bị hạ cánh. Tôi phải chạy xuống chỗ anh chàng tiếp viên cho kịp trước giờ đóng cửa quầy bar, xin 2 chai rượu vang mang theo dằn túi. Gỡ gạc bữa sáng không ngon miệng chớ. Hẹn gặp lại bạn trên xe buýt 175 nhé.


(9) Từ sân bay Charles de Gaulle có máy bay đi Ba Lan (2 tiếng). Khi mua vé của Vietnam Airlines hoặc Air France để đi Ba Lan quí vị sẽ được transit ở sân bay này. Từ Paris cũng bắt đầu chuyến tàu liên vận đi sang Berlin rồi đến Warszawa, và chạy tiếp sang thủ đô Mátxcơva của Nga, tiện lợi cho các bạn trẻ dưới 26 tuổi du lịch bằng vé của Interrail.
(10) London có 5 sân bay mà thường gặp nhất là Heathrow nằm cách trung tâm 45 phút đi tàu điện ngầm từ trung tâm, còn gần nhất là City Airport nằm ngay cạnh khu trung tâm tài chính phía đông của thành phố. Mạn đông bắc có Stanted, chếch về tây bắc là Luton, và ở hướng nam là Gatwick. Thông tin về các sân bay có thể truy cập từ trang mạng của BAA www.baa.com. Nếu mua vé từ Việt Nam đi Ba Lan bằng hãng British Airways thì bạn sẽ thường được transit ở sân bay Heathrow.
(11) Thông tin và mua vé trên mạng tại www.lot.com. Hành khách từ Việt Nam có thể mua vé của LOT để bay thẳng từ Hà Nội sang Warszawa, hoặc bay transit qua các nước khác. Hãng Vietnam Airlines đưa khách qua Pháp hay Cộng hòa Czech và Đức rồi bay share code – nối chuyến với hãng liên kết về Warszawa.
(12) Tại thời điểm xuất bản sách thì easyJet tạm ngưng tuyến đường sang Warszawa, thông tin và vé đi các thành phố khác có thể mua trên trang mạng của hãng ở địa chỉ www.easyjet.com.
(13) Có trang mạng ở địa chỉ wizzair.com. Hãng này không chỉ nối kết Warszawa với London mà còn hoạt động từ các sân bay khác ở Ba Lan như Gdansk ở phía bắc, Poznan và Wroclaw ở phía tây, Lodz ở miền trung, và Katowice ở miền nam. Hệ thống các tuyến đường bay của Wizz Air cũng liên kết trực tiếp rất nhiều thành phố châu Âu, không cần phải chuyển qua các sân bay thủ đô.
(14) Giá cước taxi và xe buýt chỉ mang tính tham khảo, được ghi nhận vào mùa hè năm 2009, sẽ tăng tùy theo lạm phát và qui định mới của thành phố, hoặc nhu cầu kinh doanh của các hãng xe.

Lê Thanh Hải

Lê Thanh Hải, sinh ngày 9/12/1971 tại Hà Nội, du học sinh tại Ba Lan, hiện sống và làm việc tại London. Thạc sĩ Tự động học, Quản trị kinh doanh và Nhân học. Lê Thanh Hải còn là tác giả các cuốn: Tiểu thuyết Cơn mơ trong tuyết, sách khoa học Khảo cổ bình dân Nam Bộ (đồng tác giả với tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu) và sách du ký đầu tiên ở Việt Nam "Warszawa thân yêu". Lê Thanh Hải là sáng lập và biên tập viên tờ "Tia Sáng" năm 1995 tiền thân của "Phương Đông" những năm 1996 - 2002, vốn là cơ quan truyền thông độc lập đầu tiên của người Việt tại Ba Lan.

Bến Việt xin tiếp tục giới thiệu toàn bộ cuốn sách sắp tái bản lần 2 "Warszawa thân yêu" của Lê Thanh Hải trong những trang sau.

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License