Xung đột vì dân chủ

Tôn Vân Anh's blog (03.09.2010) Xã hội - Khắc khoải cho một phong trào dân chủ hiệu quả cao, trả giá thấp, mạnh bạo, khéo léo và anh minh chính là nguyên do dẫn tới nhiều xung đột bị coi là mang lại chia rẽ cho „Solidarność”.

flickr:4947591935


Ảnh Tôn Vân Anh Cờ và lô-gô của Công Đoàn Độc Lập - Tự Chủ "Đoàn Kết"

Ngày 31 tháng 8 năm 1980, Công Đoàn Độc Lập – Tự Chủ „Đoàn Kết” (Niezależny Samodzielny Związek Zawodowy „Solidarność”) ra đời tại xưởng đóng tàu miền nam Ba Lan, bên cảng Gdansk.

Mấy ngày nay, Ba Lan kỉ niệm sự kiện này trong không khí thật sự đặc biệt.

Một mặt, nhiều chương trình độc đáo đầy sáng kiến ôn lại lịch sử được tổ chức rất đặc sắc. Mặt khác, mỗi chương trình như vậy lại trở thành sàn đấm bốc không phân thắng bại.

Cái nhìn hời hợt về lễ kỉ niệm 30 năm của „Solidarność” có thể đưa tới kết luận rằng công đoàn của những người lao động khi xưa giờ đã đi theo đảng PiS (Pháp lý và Công bằng) để đứng đối lập với đảng PO (Nền tảng Công Dân) đang có thủ tướng và tổng thống đứng cầm quyền.

Có thể đồng tình với nhận xét cho rằng người Ba Lan là dân tộc mang tinh thần bất kham thường trực. Thói ngờ vực chính quyền cũng nằm trong tinh thần bất kham đó.

Câu chuyện dài của 30 năm Công Đoàn Đoàn Kết thành lập thực ra không bắt đầu 30 năm trước, và vẫn còn nóng hổi tới ngày hôm nay chưa có hồi kết.

Cộng hòa Nhân dân Ba Lan hình thành từ năm 1945, trong cuộc giao kèo sau Thế chiến II gạt Ba Lan ra ngoài bàn đàm phán. Na ná như Việt Nam, Ba Lan phải chịu chính sách đô hộ chính trị từ ngoại bang, bị buộc phải trở thành „đàn em cộng sản” trong đại gia đình đỏ với người anh cả đầy uy lực luôn hiện hữu sát sườn.

Phong trào phản kháng cộng sản của Ba Lan không bỗng nhiên xuất hiện năm 1980. „Solidarność” là thành quả của vô vàn hi sinh trong chuỗi tháng năm dài u ám. Nhiều cuộc phản kháng đổ máu nhưng thất bại những năm 1956, 1968, 1970, 1976 chỉ khắng định được một điều duy nhất: nhà cầm quyền không có tính chính danh.

Hồng Y Karol Wojtyla về thăm Ba Lan năm 1979 với cương vị Giáo hoàng thổi cơn gió quyết định, đẩy cánh buồm đã giăng rộng khao khát tự do.

Và lịch sử thích mang lại những bất ngờ. Khó ai đoán trước được cuộc đình công rộng lớn tháng 8 năm 1980 bao trùm bờ biển Bao-tích bắt đầu từ một chuyện dễ gặp trong các cơ sở quốc doanh: nữ công nhân sắp tới tuổi nghỉ hưu Anna Walentynowicz bị đuổi việc oan ức.

Cuộc đình công bênh vực bà Anna lan ra toàn quốc, chỉ kết thúc khi Công Đoàn Độc Lập – Tự chủ „Đoàn Kết” dành được tư cách pháp lý trước chính quyền cộng sản. Lech Wałęsa chính thức làm chủ tịch công đoàn. Đảng cộng sản phải công nhận 21 yêu sách của công nhân trong đó có quyền được thiết lập công đoàn độc lập, được xuất bản không qua kiểm duyệt và được thờ phụng thánh giá trong không gian đại chúng. Tăng lương cho công nhân bỗng dưng trở thành yêu sách dễ chấp nhận nhất đối với ban lãnh đạo quốc gia độc tài.

Cùng lúc đó, ban lãnh đạo „Solidarność” lại xung đột nảy lửa. Các nhân vật mấu chốt của cuộc đình công năm 1980 gồm Andrzej Gwiazda, Anna Walentynowicz và Lech Wałęsa đều vô cùng mâu thuẫn.

Khắc khoải cho một phong trào dân chủ hiệu quả cao, trả giá thấp, mạnh bạo, khéo léo và anh minh chính là nguyên do dẫn tới nhiều xung đột bị coi là mang lại chia rẽ cho „Solidarność”.

Sẽ rất sai lầm nếu coi xung đột của ban lãnh đạo „Solidarność” bắt nguồn từ ham muốn chính trị và tham vọng cá nhân.

Trong thời buổi chính quyền độc tài dùng vũ lực để nói chuyện với đối phương (*), người ta phải chọn điều gì là đáng để hi sinh hơn cả tính mạng của mình và hàng trăm người khác.

Các ban bệ trụ cột lớn nhất của phong trào đều cãi vã nảy lửa, đều nhân danh hai chữ „Đoàn Kết”

Và rồi người Ba Lan đã thực hiện được điều ít ai dám tiên đoán.

Để không có máu đổ trong cuộc chuyển đổi thể chế, lãnh đạo của công đoàn phải trả giá bằng các xung khắc – để tìm ra giải pháp tốt nhất cho Ba Lan!

Và cũng khó ai biết trước rằng 30 năm sau, các thành viên của „Solidarność” vẫn tiếp tục tranh cãi và xung đột gay cấn như thủa nào.

Ngoài những tranh cãi về hiện trạng đất nước, „Solidarność” ngày nay còn phải gánh thêm bổn phận bảo vệ quá khứ, giữ gìn kỉ niệm về một thời hào hùng của phong trào xã hội khổng lồ với 10 triệu người làm thành viên. „Solidarność” ngày nay cũng luôn phải tìm chỗ đứng thích hợp để tiếp tục thực hiện nhiệm vụ truyền thống của mình là bênh vực người lao động.

Mirosław Chojecki, sáng lập viên Ủy Ban Bảo Vệ Lao Động (KOR) tiền thân của „Solidarność” hiện là chủ tịch danh dự Hội Tự Do Ngôn Luận từng nói ông không hài lòng với Ba Lan ngày nay, sau hơn 20 năm dân chủ. Nhưng ông chỉ hài lòng một điều duy nhất: được chỉ trích nhà nước mà không sợ bị bắt vô tù.

Tôn Vân Anh's blog


(*) Một năm sau khi Công Đoàn Độc Lập - Tự Chủ "Đoàn Kết" thành lập, quá hãi sợ phong trào công đoàn lan rộng, 13 tháng 12 năm 1981, tướng Wojciech Jaruzelski công bố thiết quân luật, hợp pháp hóa nhiều chiến dịch bắt bớ thành viên „Solidarność”. Chỉ nửa năm sau đó, hơn 10 ngàn người gồm ban lãnh đạo, đội ngũ cố vấn, thành viên, trí thức, nghệ sĩ Ba Lan bị tống vô tù. Hàng trăm người bị tra tấn dã man trong đó có người mang thương tích hoặc tàn phế xuốt đời. Kể từ ngày thiết quân luật có hiệu lực cho tới khi Ba Lan dành tự do năm 1989, ít nhất 100 người bị nhà nước cộng sản ám sát. Một trong những nạn nhân đó là cha đỡ đầu của „Solidarność”, linh mục Jerzy Popiełuszko, người mới được Giáo hoàng Benedykt XVI phong thánh hồi tháng 6 năm 2010.

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License