Vận động truyền thông - khó khăn bên lề

Tôn Vân Anh (10.12.2013) Xã hội -Các cụm từ gây khiếp đảm cho người yếu bóng vía như „búa rìu dư luận”, „tự kỷ”, „thích nổi tiếng” là những phản ứng phụ của việc nhà hoạt động xuất hiện trên truyền thông và muốn làm việc hiệu quả. Hãy luôn nhắc lại mục tiêu ban đầu khi bị đẩy vào thế phân vân.

flickr:11320782424


Truyền thông dùng hình ảnh của người khác để thể hiện đề tài cần nói

Phục vụ truyền thông là công việc phù du nhất tôi từng thấy trên đời. Truyền thông có quy tắc riêng, nhịp đập riêng mà người tiếp cận nó chỉ như quả bóng được đưa đẩy trong sân chơi dân chủ mà không biết bao giờ bị đá ra, bao giờ lại nhập cuộc.

Có thể chiếm thế chủ động trong cuộc chơi đó khi ta biết mình muốn gì và mục đích của tổ chức mình ra sao. Đó có lẽ là nguyên tắc quan trọng nhất đối với các nhà hoạt động xã hội, chính trị, môi trường… Đối với những thành viên bình thường khác của xã hội dân chủ thì quan điểm nhìn nhận về truyền thông như một công cụ thông tin trao đổi hữu hiệu, khả tín… là cách nhìn „vừa đủ”.

Phục vụ truyền thông triệt để làm tăng hiệu quả các nỗ lực vận động khác. Nhiều khi nhờ truyền thông mà sự việc tưởng rất „cá biệt” hoặc rất „rối rắm” trở nên rõ ràng, dễ hiểu đối với người dân, từ đó tạo cảm giác „phổ biến”, „được thông hiểu” và „đáng lưu tâm”.

Truyền thông ở quốc gia dân chủ không phải „máy nghĩ thay người” như báo chí tuyên truyền mà các xứ độc tài hay làm. Một mặt, truyền thông phải giữ chừng mực bằng các khuôn mẫu báo chí trong khi tự do khai thác mọi khía cạnh của cuộc sống.

Chính bởi những chừng mực nhất định đi kèm tham vọng truyền đạt thông tin hiệu quả, truyền thông thường khái quát ở những điểm mà người tiếp cận nó có thể không lường được hết.

4 phút, 3 nhiệm vụ, nhiều vô định

Ví dụ như đề tài „buôn người” đang biến dạng muôn hình muôn vẻ nhưng nhà hoạt động chỉ có 4 phút để thực hiện ba nhiệm vụ: truyền đạt thông tin, đánh động dư luận và vận động ủng hộ. Kết cục, người xem chỉ nhớ được các ý tứ mạnh mẽ và thống nhất của cuộc trao đổi ngắn gủi trên cơ quan truyền thông. Tới đây, vai trò của những người truyền đạt coi như kết thúc, trong khi sản phẩm thông tin vừa ra mắt lại bắt đầu cuộc sống riêng trong lòng người dân, trong lòng xã hội. Và đây là thời khắc với nhiều điều vô định.

Công cuộc vận động truyền thông coi như thành công khi nhà vận động tiếp cận được với truyền thông để cho „hạ thế” một sản phẩm thông tin dựa trên nguyên tắc trao đổi dân chủ lành mạnh. Câu hỏi chỉ ở mức độ hiệu quả của việc tiếp cận đó: sản phẩm thông tin có tới được nhóm mục tiêu hay không và những thông tin đó đóng góp tích cực đến mức nào trong xã hội dân chủ.

Nhà vận động, vì thế, phải nhắc lại lần nữa, cần biết mục tiêu của mình là gì trước khi tiếp cận truyền thông và phải dốc sức tập trung khuyếch trương mọi lợi thế để đạt hiệu quả, chứ không nhất thiết phải tập trung vào những điều vô định, nhiêu khê, rườm rà khác. Tuy vậy, đối với nhiều nhà hoạt động thì chính những việc bên lề hay trở thành cản trở đáng tiếc.

Cản trở bên lề

Chẳng hạn, các nhà hoạt động người Việt trong và ngoài nước thường xuyên bị ép phải phân bua rằng họ „không muốn nổi tiếng”… khiến họ, đôi khi, như quên mất mục đích chính, hoặc bị lạc hướng hay phải dốc quá nhiều sức cho việc phân bua thay cho những hoạt động vì mục đích. Đối với một số người thậm chí vì ngại „bị tình ghi muốn nổi tiếng” nên lại ngưng trệ các hoạt động công xã cần thiết. Nếu để việc đó xảy ra, người hoạt động phạm tội lơ là mục đích mà hậu quả là làm việc kém hiệu quả.

Đối chiếu với các trải nghiệm cá nhân của tôi thì tôi nghiệm thấy nhà hoạt động không phải là người định đoạt được mạng sống của thông tin trong lòng xã hội sau khi nó đã ra đời và có cuộc sống riêng. Thế nên mọi nỗ lực điều chỉnh dư luận sau khi đã „lên đài” là việc làm thực chất chỉ để tự an ủi hoặc tự trấn an, chứ không có hiệu quả trực tiếp cũng như không phục vụ được mục đích đề ra trước đó.

Mục đích của cơ quan truyền thông là đưa tin, trong khi mục đích của dư luận là vô định. Người hoạt động xã hội hiệu quả là người biết giữ khoảng cách với những điều vô định, biết bám sát mục tiêu đặt ra trong khi không thiếu khả năng phối hợp minh bạch với truyền thông.

Thêm nữa, dư luận người Việt thường thích nhằm vào cá nhân trong khi truyền thông dân chủ tập trung vào đề tài do cá nhân đó đưa ra. Nhà hoạt động người Việt thường bị đẩy vào thế phải cân bằng giữa hai lô-gích hoàn toàn khác biệt nhau. Kinh nghiệm của tôi là không ôm đồm hai cái trái chiều cùng một lúc vì chúng sẽ làm ta trở nên mơ hồ. Tôi luôn nhắc lại mục tiêu ban đầu khi bị đẩy vào thế phân vân.

Công cụ vô tư

Một điều không mấy vui cho các nhà vận động truyền thông là truyền thông rất „vô tư” trong tính thực dụng. Họ không bao giờ quan tâm tới các vấn đề vặt vãnh mà chỉ quan tâm đề tài họ cần làm. Khung hình duy nhất níu giữ báo giới là nguyên tắc nhân bản và báo chí. Nếu ai đó dùng truyền thông để tự khẳng định hay tự đề cao thì chắc chắn truyền thông sẽ khiến người đó thất vọng.

Truyền thông cũng có thể gây sốc với những người quá đề cao diện mạo riêng. Nếu đã đồng ý tiếp cận truyền thông thì cũng cần điềm tĩnh tự coi mình là công cụ của đài báo, như ngược lại, truyền thông là công cụ tuyên truyền của ta. Truyền thông không có mục đích nâng vẻ đẹp bề ngoài của ai mà nhiệm vụ của truyền thông là dùng hình ảnh của người khác để thể hiện đề tài cần nói.

Nếu bức ảnh đối với bạn là „xấu” mà vẫn được chọn dùng chứng tỏ ảnh đó „thích hợp”. Nhiều khi diện mạo bên ngoài của bạn khi lên đài báo cũng phụ thuộc vào những yếu tố tình cờ như góc độ máy quay, ánh sáng, trang điểm, thời tiết… chứ không hoàn toàn phụ thuộc vào mong muốn của những người tham gia chương trình. Còn dư luận thì lại càng không đếm xỉa tới những lý do khách quan khiến bạn „đẹp” hay „xấu”.

Tóm lại, các cụm từ gây khiếp đảm cho người yếu bóng vía như „búa rìu dư luận”, „tự kỷ”, „thích nổi tiếng” là những phản ứng phụ của việc nhà hoạt động xuất hiện trên truyền thông và muốn làm việc hiệu quả. Lại một lần nữa, cần nhắc lại ta làm việc vì mục đích gì. Khi mục đích của bạn trong sáng thì những bất ngờ, thất vọng hoặc khó khăn hiện hữu chỉ càng làm bạn hiểu hơn mục đích của mình mà thôi.

Tôn Vân Anh

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License